چگونه قطعات تقلبی الکترونیکی را شناسایی کنیم؟
قبل از اینکه وارد بحث اصلی شویم ، بگذارید مثالی از زیانهای احتمالی قطعات تقلبی بزنیم. در طراحی یک صفحه کلید برای برد یک اتاق آسانسور، از تراشههای فلیپ فلاپ با کد ۴۰۱۳ استفاده شده است. در تستهای اولیه قطعات بدون هیچ مشکلی عمل کردند و برای همین هم مورد تایید واقع شده و ۱۶ عدد از این ICها برای ساخت نمونه اولیه دستگاه خریداری شد. وقتی این ICها تحویل داده شدند، کل مدار طراحی و ساخته و آماده مونتاژ بود. اما وقتی این مدارها مونتاژ شدند ، خیلی از دکمهها به سختی کار میکردند و بعضی از دکمهها به کلی عملکردی از خود نشان نمیداند.
همه ۳۲ مدار موجود روی برد دقیقا مشابه هم بودند و هیچ دلیلی نبود که برخی از مدارها کارکرد داشته و بعضی دیگر نداشته باشند. به هر حال، مداری روی برد بورد (Bread board) برای تست همه تراشههای موجود پیاده سازی شد. این مدار طوری طراحی شده بود که تراشه مورد نظر دقیقا در شرایط و کارکرد مشابه استفاده در مدار اصلی، در مدار تست ایفای نقش کند.
یک LED هم به عنوان خروجی در هر باز تغییر وضعیت با فشردن دکمه قرار داده شده بود. آزمایشها نشان داد که تراشههای مورد نظر با هر بار فشردن دکمه تغییر وضعیت طراحی شده را انجام نمیدهند. در ابتدا فرض شد که این تراشهها به دلیل الکتریسیته ساکن آسیب دیده اند و برای همین دسته ای دیگری از تراشه از فروشنده تهیه شد. اما مشاهده گردید که این تراشهها نیز مشکل قبل را دارا میباشند. حتی تعدادی تراشه از فروشنده دیگری خریداری شد و مشکل دوباره باقی بود. تا این که تعدای IC اصل از نماینده سازنده تراشهها تهیه شد و با قرار دادن آنها در مدار مشاهده شد که مدار به خوبی کار میکند!
مشکلی به نام قطعات تقلبی
در مثالی عملی که در بالا زده شد ، خوشبختانه پروژه در دست ساخت پروژه بزرگی نبود و ضرر زیادی به تولید کننده وارد نشد. اما چه اتفاقی میافتاد اگر این قطعات الکترونیکی در یک وسیله پزشکی به کار میرفت که قرار بود علائم حیاتی فردی را کنترل و گزارش کند؟ یا این قطعه در سیستم کنترل الکترونیکی یک خودرو و یا برای ساخت یک دستگاه حفاظت از اموال یک موزه و یا یک پروژه نظامیبه کار میرفت ؟
قطعات تقلبی قابل اعتماد نیستند و در هر لحظه میتوانند از کار بیفتند. شاید یک فشار کوتاه فیزیکی و یا یک نوسان الکتریکی و حتی یک درجه گرم تر شدن هوا باعث ایجاد مشکل برای این قطعات شود.
بهترین راه برای حفاظت از محصولات خود در مقابل قطعات تقلبی ، خرید از فروشندگان معتبر است. شرکتهای بزرگ و معروف نمیتوانند نام خود را به سادگی و با استفاده از قطعاتی نامرغوب به خطر بیاندازند و برای همین نیز دردسرهای زیادی را به جان میخرند تا مطمئن شوند قطعات الکترونیکی که به خط تولید آنها وارد میشود اصل و دارای استانداردهای مورد نظر باشد.
در صورتی که تولید کننده ای در این مورد دچار مشکل شود، دومین خط دفاع در مقابل قطعات تقلبی ، داشتن نوعی کنترل کیفیت است که همه قطعات خریداری شده را به نوعی آزمایش کند. هر نوع قطعه الکترونیکی (از مقاومت ، خازن و …) دارای تکنیکهای آزمایش جدا هستند. اما در اینجا ما بیشتر به مدارهای مجتمع یا همان ICهای الکترونیکی میپردازیم که به دلایل بسیار زیادی مهم تر هستند .
دشمن خود را بشناسید !
کپیهای تقلبی مدارهای مجتمع (ICها) به هر شکلی که بتوانید تصور کنید وارد بازار میشوند. روشهای زیر میتوانند از روشهایی باشند که ممکن است با آنها مواجه شوید :
- قطعات با مشخصات ضعیف به جای قطعات با مشخصات قوی تر نام گذاری و بسته بندی شوند.
- ضایعات کارخانههای تولید کننده که به شکلی دوباره وارد بازار میشوند
- قطعات دست دوم که به نام قطعات نو فروخته میشوند
- قطعات در کشورهایی مانند چین و با مهندسی معکوس و با کیفیت کم کپی برداری میشوند.
خبر خوب این است که آنهایی که ICهای تقلبی میسازند خیلی هم در کارشان خوب عمل نمیکنند ! شما باید به این نکات در خرید ICها توجه کنید :
- شماره قطعات (Part number)های اشتباه
- تاریخ تولید اشتباه روی قطعه
- محل کارخانه تولید قطعه در صورت وجود
- پایههایی که به نظر میرسد قبلا لحیم کاری شده اند
- جنس مواد پلاستیکی بسته IC و قالب گیری آن مرغوب نیست
- خطهای برش لیزر روی علامت گذاریهای روی IC
- نشانهای تجاری ناخوانا یا اشتباه
- علامت گذاریها و نوشتههای روی IC چاپ شده اند و با استون به راحتی پاک میشوند.
شماره قطعات، بزرگ ترین نقطه ضعف تولید کنندگان قطعات تقلبی است. چون آنها در واقع نمیدانند شمارهها و حرفهای که روی بدنه ICهای تقلبی خود چاپ میکنند چه معنایی دارد. بعضی وقتها حتی این کاراکترها به صورت تصادفی روی IC چاپ شده اند و اگر با تولید کننده اصلی آنها مقایسه شوند به سادگی نشان میدهند که قطعه تقلبی هستند. برخی اوقات حتی متوجه میشوید تاریخ تولید قطعه تقلبی مربوط به آینده است و یا حتی مربوط به گذشته ای است که در آن زمان این قطعه اصلا وجود نداشته است !
از آنجایی که تولید کنندههای ICهای تقلبی معمولا مجبور میشوند علامتهای روی ICها را با تقلید دوباره درست کنند. معمولا در یک جایی از آن اشتباه میکنند. برای مثال لوگوی سازنده را اشتباه چاپ میکنند یا آن بی سلیقه چاپ میکنند.برخی وقتها هم جاعلان مجبور میشوند برای از بین بردن اطلاعات یک IC قدیمیو جعل آن به عنوان سری جدید، لایه ای از روی بسته بندی یک تراشه را بردارند تا اطلاعات جعلی روی آن حک شود. در این زمان دو موضوع مطرح میشود ، یک این که دقت تراش لیزر تقلبی سازها خیلی کم تر از تولید کنندگان اصلی است و همین امر باعث میشود که علامت گذاریهای جدید به با دقتی کم انجام شود. دوم این که معمولا طراحی نوشتههای روی بدنه IC باید از ابتدا تقلید شود که در اکثر اوقات در نوع فونت و جا گیری نوشتهها روی بدنه IC اشتباهاتی صورت میگیرد.
مثالی از یک قطعه تقلبی :
در اینجا یک تراشه ساخت شرکت Texas Instrument و یک تراشه تقلبی را مشاهده میکنید. این دو تراشه با این که دقیقا یک قطعه نیستند (تراشه اصلی ۴۰۱۷ و تراشه تقلبی از نوع ۴۰۱۳) است ، اما میتوانید به سادگی فرق بین این دو تراشه را ببینید.
ویژگیهای قطعه تقلبی :
- پایهها زیادی پهن هستند.
- فونت استفاده شده برای چاپ روی بدنه اشتباه است.
- لوگو اشتباه است و زیادی هم بزرگ چاپ شده است.
- حرف E به درستی چاپ نشده است.
- رزین اپوکسی تشکیل دهنده بدنه IC دارای لبه در قالب گیری است.
حتی در بروشور یکی از ICهای تقلبی ادعا شده بود که این تراشه در خط تولید گروه صنعتی TIدر کشور انگلیس تولید شده است،در حالی که با یک جستجوی ساده در اینترنت معلوم میشود که شرکت بین المللی TI اصلا کارخانه ای در انگلیس ندارد !
نتیجه گیری
حالا که بیشتر با قطعات تقلبی و مشکلاتی که ممکن است برای شما ایجاد کنند آشنا شده اید ، حتما در ساخت یا طراحی مدارهای الکترونیک خود این مسئله را هم در نظر بگیرید. یادتان باشد گرچه هر چیزی که گران باشد خوب نیست اما هیچ ارزانی بیش از حدی هم بی حکمت نیست . مراقب باشید که به دلیل ارزان بودن یک قطعه ، قطعه تقلبی نخرید.
همان طور که از متن مقاله بر میآید ، بهترین راه برای نیفتادن در دام خرید قطعات تقلبی، داشتن تجربه است. بهترین راه برای این که بدانید در حال خریدن چه نوع محصولی هستید. تجربه در زمینه خرید و کار با آنهاست . پس تا میتوانید پروژههای سرگرمیو شخصی انجام دهید و برای خودتان تجربه کسب کنید. با این حال برای دیدن موارد دیگری از جعل قطعات الکترونیکی و نیز روشهای دیگر شناسایی قطعات تقلبی به لینکهایی که ارائه شده است مراجعه کنید.
http://saakhtani.ir/archive/1395/03/36183
با سلام و درود فراوان